و از اين معنا برمىآيد كه اولا مراد از * ( « بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ » ) * آن روح الهى است كه كلمه القاء شده به رسول خدا ( ص ) بوده و همان حقيقتى است كه آيه « وَكَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا » « 1 » به آن اشاره مىكند . و ثانيا اينكه مراد از وكيل ، وكيل مطالبه و برگرداندن آن چيزى است كه خدا گرفته است ، نه وكيل در حفظ قرآن و تلاوت آن كه بعضى « 2 » از مفسرين پنداشته‌اند ، و معلوم است كه اين تفسير مبنى بر اين است كه مراد از * ( « بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ » ) * قرآن باشد ، نه روح كه آورنده آن است ، و حال آنكه جلوتر گفتيم مراد از آن روح است . * ( « إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ إِنَّ فَضْلَه كانَ عَلَيْكَ كَبِيراً » ) * . كلمه « الا » استثناء از جمله اى است كه به خاطر دلالت سياق حذف شده و تقدير كلام چنين بوده : تو به آنچه اختصاص يافتى اختصاص نيافتى و آن موهبتى كه به تو عطا شد كه عبارت از نازل شدن روح و ملازمتش با تو است به تو اختصاص ندادند مگر به عنوان رحمتى از پروردگارت ، آن گاه آن رحمت را تعليل نموده و فرموده : « * ( إِنَّ فَضْلَه كانَ عَلَيْكَ كَبِيراً ) * - همانا فضل او بر تو بسيار بزرگ است » و معلوم است كه اين جمله در مقام منت نهادن بر رسول خدا ( ص ) است . * ( « قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِه وَلَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً » ) * . كلمه ظهير به معناى كمك كار و ماخوذ از ظهر است مانند كلمه رئيس كه ماخوذ از « رأس » است ، و كلمه « بمثله » از باب به كار بردن اسم ظاهر در جاى مضمر است ، و ضمير آن به قرآن برمىگردد . در اين آيه به روشنى و صراحت تحدى شده است ، و ظهور در اين دارد كه به تمامى خصوصيات قرآن و صفات كمالى كه از نظر لفظ و معنا دارد تحدى شده ، نه تنها به فصاحت و بلاغت لفظ آن ، زيرا اگر منظور معجزه بودن لفظ آن بود ديگر معنا نداشت كه همه جن و انس را دخالت دهد ، بلكه بايد مىفرمود : اگر همه عرب جمع شوند نمىتوانند به مثل آن بياورند . علاوه بر اين ظاهر آيه مىرساند كه تحدى مزبور مدت معينى ندارد ، به شهادت اينكه مىبينيم در اين عصر هم كه اثرى از فصحا و بلغاى آن روز عرب نمانده قرآن بر اعجاز باقى

--> ( 1 ) اين چنين وحى نموديم به تو روحى از امر خود را . سوره شورى ، آيه 54 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 438 .